Euskararen normalizazioaren kontrako oldarraldi judiziala du hizpide Berriketan saioaren lehenbiziko atalak. Iñigo Urrutia legelariarekin eta Idurre Eskisabel Kontseiluko idazkari nagusiarekin mintzatu gara gaiari buruzko gako nagusiak aztertzeko.
Berriketan podcasteko doinuak Lumi taldeak egin ditu.
Saioaren bukaeran, Berrian dokumentazio lanetan aritzen den Maddi Ane Txoperenak egunkarian argitaratutako esaldi bat nabarmendu du.
Nobel sarietako diskriminazioa du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Aurten zientzietako sari guziak gizonei eman dizkiete, baina hau ez da salbuespena. 1901ean saria banatzen hasi zirenetik, 26 emakume zientzialarik baino ez dute jaso Nobel saria. Gizonen artean, gainera, gehien-gehienak iparralde globalekoak izaten dira. Diskriminazio horren inguruan aritu gara Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia komunikatzaile eta BERRIAko kolaboratzailearekin. Horretaz gainera, zientziaren eremuan emakumeek bizi duten diskriminazioaz aritu zaigu Haize Oiartzabal Aizpuru BERRIAko zientzia gaietako kazetaria.
Prefeturak euskararen aurka egindako erasoak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. Simon Fetet Pirinio Atlantikoetako Prefetak Frantziako Konstituzioaren 2. artikulua baliatu du herriko etxeek euskarari buruz hartutako erabakien aurka egiteko. Batetik, zenbait herriko etxek euskararen aitortza ofiziala egin dutea eta prefetak horiei buru egin die; bestetik, euskara normalizatzeko neurri batzuen aurka ere egin du. Frantziako Konstituzioaren 2. artikuluak dituen ondorioez aritu gara Ekhi Erremundegi Beloki BERRIAko kazetariarekin.
Atal hau aurrekoarekin lotuta dago: Dena alda dezakeen esaldia
Frantziako konstituzioa aldatzeko proposamena du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Peio Dufau eta Paul Molac diputatuek egin dute, eta babesa biltzen hasiak dira, urte bukaera baino lehen Frantziako Asanblean eztabaidatu dadin. Hizkuntza gutxituentzat zama bihurtu den 2. artikulua aldatu nahi dute, besteak beste; ez dezaten euskararen eta egoera berean dauden beste hizkuntzen aurka erabili. Proposamenari buruzko xehetasunak azaldu dizkigu Ekhi Erremundegi Beloki BERRIAko kazetariak.
Euskal Herriko Bertsolari Txapelketa du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Lehenbiziko fasean 42 bertsolari aritu dira lehian, baina 17 baizik ez dira hurrengo fasera igaro. Finalaurrekoak urriaren 24an hasiko dira, eta azken txapelketako finalistak sartuko dira lehian. Lehenbiziko faseari buruz aritu zaizkigu Iratxe Muxika Karrion eta Miren Mujika Telleria BERRIAko kazetariak.
Hedabide handien kontrola du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Masa hedabideak geroz eta esku gutxiagoren menpe daude, eta esku horiek, gainera, eskuin muturrera lerratuta daude. Hedabideen kontzentrazioaz eta haien kontrola dutenei buruz aritu gara Urtzi Urkizu BERRIAko komunikazio gaietako kazetariarekin.
AHTaren proiektua du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Duela 20 urte iragarri gabe hasi ziren makinak lanean, Arratzua-Ubarrundian (Araba). Ordurako hamar urte zeramaten oposizio mugimenduak proiektuaren kontra borrokan. Euskal Herriko historia garaikideko borroka nagusietako bat izan da AHTaren kontrakoa. Urte hauetan dirutza gastatu dute, eta oraindik lanak ez dira bukatu. AHTaren proiektuaz eta haren kontrako borrokaz aritu gara Iñaki Petxarroman BERRIAko kazetariarekin.
Amnistia legea du hizpide Berriketan saioaren atal honek. 2024an onartu zuten arren, Espainiako Auzitegi Gorenak trikimailuak egin ditu ez betetzeko. Orain Espainiako Auzitegi Konstituzionalak Amnistia legea betetzeko esan dio Gorenari, eta Pablo Llarena epaileak Carles Puigdemont Kataluniako presidente ohiaren kontrako atxilotze agindua bertan behera utzi du. Eneko Compains EHUko zuzenbide konstituzionaleko irakasleak azaldu digu bi urte hauetan amnistia legearekin gertatutakoa.
Lizeoetako ikasleen protestak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. Parisko aldirietako lizeo batean egin zuten mobilizazioa berehala zabaldu da beste leku batzuetara. Ipar Euskal Herrian urriaren 1etik ari dira protestan, lizeoetako atariak blokeatuz eta karrikan manifestazioak eginez. Polizia gogor oldartu da ikasleen aurka mobilizazioetan, baina horrek ez ditu ikasleak gelditu. Protesta hauen xehetasunak azaldu dizkigu Ekhi Erremundegi Beloki BERRIAko kazetariak.
Erdi Aroko jokoak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. Dadoak, xakea, karta jokoak… Erdi Arotik (eta lehenagotik ere dadoen kasuan) jokatzen du gizakiak tresna horiekin, eta beste joko batzuetara ere bai, noski. Horien berri dugu aurkitutako aztarnengatik, zein artxiboetako dokumentazioarengatik. Amaia Igartua Aristondo BERRIAko Bizigiro saileko kazetaria Donostiako Jokoenea museoan egon da, eta han Erdi Aroko jokoez ikasitakoak kontatu dizkigu.
Espainiako gorteetarako hauteskundeak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. Ostiralean etxebizitzari buruzko dekretuak atzera bota zituzten Espainiako Kongresuan, eta hiru egun beranduago hauteskundeak aurreratzea erabaki du Pedro Sanchez Espainiako presidenteak. Azaroaren 29an izanen dira, eta alderdiak prest daude kanpainarako. Etxebizitzaren gaiari probetxu atera nahi dio PSOEk, eta gobernuaren kontrako plebiszitu bezala aurkeztu nahi ditu PPk. Testuingurua azaldu digute Igor Susaeta Mundua saileko koordinatzaileak eta Iosu Alberdi Politika saileko koordintzaileak.
Loti ederrak esaten zaie zientzian aspaldian idatzi eta ahaztuta geratu ziren artikuluei, bat-batean norbaitek berreskuratu eta teoria berri bat sortzeko balio dutenean. Zein edo zeinek ideia bat izan zuen, ez zitzaion kasurik egin, eta urteak geroago beste zientzialari batek ideia hura aurkitu, baieztatu eta handitu egiten du.
Loti ederrak izeneko liburua aurkeztu zuen David Byrne musikariak Riverside Church elizan. Leku ezaguna da eskubide zibilen historian. Han hitz egin zuen Martin Luther Kingek Vietnamgo gerraren aurka. Duela gutxi Bernie Sanders entzutera ere bertara joan ginen.
Une batean ahaztuak edo baztertuak izan diren ideia eta pertsonei buruz hitz egin zuen Byrnek, urte asko geroago haien balioa aitortu zaien horiei buruz.
Erromatarren zementuaz aritu zen, haren formula mendeetan ahaztuta egon ondoren gaur egun berriro ikertzen ari baitira. Botticelliz ere bai: ospetsua izan zen bere garaian, gero bazterrean geratu zen luzaroan, eta mende batzuk geroago berreskuratu zuten. Lynn Margulis zientzialariaz hitz egin zuen, zelulen arteko sinbiosiari buruzko haren ideiez. Zero zenbakiaz. Eta, azkenik, klitoriaz.
Byrneren ustez, modernitateak itsutu egin gaitzake. Iraganean ere egon daitezke erantzunak. Datuen obsesioaren garaian, informazio gutxiago izatea ere lagungarria izan daiteke. Pentsamendu metaforikoa aldarrikatu zuen, zentzuzkotzat jotzen den horretatik aldentzea, ikonoklastei erreparatzea: gazteei, baztertuei, sistematik kanpo daudenei.
Eta esparru bakarrean ez ixtea. Gauza asko gustuko izatea. Espezialista hutsa ez izatea.
Horiek denak entzun genizkion Byrneri eskubide zibilen elizan.
Baina ez zuen politikaz hitz egin.
Non ote dago gure mundua lasaituko duen loti ederra, etorkizun hobe bat eskainiko diguna?
Lo dago.
Itzar dezagun.
Nobel sarietako diskriminazioa du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Aurten zientzietako sari guziak gizonei eman dizkiete, baina hau ez da salbuespena. 1901ean saria banatzen hasi zirenetik, 26 emakume zientzialarik baino ez dute jaso Nobel saria. Gizonen artean, gainera, gehien-gehienak iparralde globalekoak izaten dira. Diskriminazio horren inguruan aritu gara Ana Galarraga Aiestaran Elhuyarreko zientzia komunikatzaile eta BERRIAko kolaboratzailearekin. Horretaz gainera, zientziaren eremuan emakumeek bizi duten diskriminazioaz aritu zaigu Haize Oiartzabal Aizpuru BERRIAko zientzia gaietako kazetaria.
Prefeturak euskararen aurka egindako erasoak ditu hizpide Berriketan saioaren atal honek. Simon Fetet Pirinio Atlantikoetako Prefetak Frantziako Konstituzioaren 2. artikulua baliatu du herriko etxeek euskarari buruz hartutako erabakien aurka egiteko. Batetik, zenbait herriko etxek euskararen aitortza ofiziala egin dutea eta prefetak horiei buru egin die; bestetik, euskara normalizatzeko neurri batzuen aurka ere egin du. Frantziako Konstituzioaren 2. artikuluak dituen ondorioez aritu gara Ekhi Erremundegi Beloki BERRIAko kazetariarekin.
Atal hau aurrekoarekin lotuta dago: Dena alda dezakeen esaldia
Azken asteotako nobedadeetako batzuk entzun ditugu MurMur-en; hasi Garazi Esnaolaren piano leunetik, igaro Iker Munduateren eta Saguxar-en ambient giroetara, Kattalin eta Nenufarrak-en pop-elektronikoa, Aguxtin Alkhat eta Kamila Zubeldia-ren pop-folka eta Soka, Ohil eta Makribaren rock molde berriagoak ere bai... eta baita haietakoren baten oihartzun-murmurioak ere.
Euskal Herriko Bertso Txapelketa hasi da, eta gai horri eskainiko diogu URUBIA podcastaren hirugarren denboraldiko lehen atala. Hala da, hirugarren urtea dugu jadanik Urubia podcastean. Aurtengo bidea abiatzeko, beraz, bertsoari lotuko gatzaizkio.
Frantziako konstituzioa aldatzeko proposamena du hizpide Berriketan saioaren atal honek. Peio Dufau eta Paul Molac diputatuek egin dute, eta babesa biltzen hasiak dira, urte bukaera baino lehen Frantziako Asanblean eztabaidatu dadin. Hizkuntza gutxituentzat zama bihurtu den 2. artikulua aldatu nahi dute, besteak beste; ez dezaten euskararen eta egoera berean dauden beste hizkuntzen aurka erabili. Proposamenari buruzko xehetasunak azaldu dizkigu Ekhi Erremundegi Beloki BERRIAko kazetariak.
